Zeg JA tegen de uitlevering

Zeg ja tegen de uitlevering

Nog net voor onze afreis naar België zag ik dit artikel in de digitale krant El Faro over de uitlevering aan Spanje van de militairen die verdacht worden van de moord op de jezuïeten. Ik heb het dus snel even vertaald, zodat het op nog voor onze (lange) vakantie bij jullie aankomt.

Het geval van de Jezuïeten gaat niet alleen over de moord op 8 personen. Dat het spaanse gerecht het wil oordelen als een misdad tegen de mensheid geeft een andere dimensie aan de diepe wonden die de misdaad wilde nalaten en heeft nagelaten en aan de kern van de zaak in de recente geschiedenis van El Salvador. De moord op Ellacuría en zijn broers jezuïeten en twee medewerksters in november 1989 heeft invloed gehad op het eindigen van de oorlog, maar is ook een portret van de straffeloosheid in de lange na-oorlogse periode.

De traagheid en het geweld waarmee de magistraten van het Hoger Gerechtshof sinds weken al discussiëren voor of tegen de uitlevering van de vier militairen die opgepakt zijn en beschuldigd worden van de moord, geeft aan welk zwaar politiek en historisch gewicht hun beslissing heeft. De geluidsopnamen van hun overwegingen laten vrezen dat hun beslissing gebaseerd is op bedrieglijkheid, overeenkomsten voor stilzwijgen en mythische vrees. Als dat zo is dan blijft het geval een ballast voor tientallen jaren voor onze collectieve identiteit en onze toekomst.

Voor alle duidelijkheid: er zijn geen juridische argumenten tegen de uitwijzing, ook al veinst men die. Ondanks jaren van bedreigende taal van rechts en van het leger, verantwoordelijk voor meer dan 80% van de misdaden die door de Waarheidscommissie geregistreerd werden en doodsbang voor de mogelijkheid dat hun namen aan die concrete moorden gelinkt zullen worden. Ondanks ook aan de geveinsde verplichting tot voorzichtigheid van de huidige regering van links, bereid om de historische verworvenheden te verkopen voor wat korte politieke gunsten.

Klare taal: het argument dat het geval van de jezuïeten al geoordeeld werd en dat sommige van de militairen die nu beschuldigd worden al veroordeeld werden, is onhoudbaar. Er zijn overvloedige bewijzen die iedereen die de waarheid wil opzoeken kan terugvinden, dat de vorige “rechtspraak” bedorven was, nog tijdens de oorlog gebeurde,  onder dwang van de militairen stond en met medeplichtigheid van het rechtssysteem. Als er al veroordelingen waren, waren die tegen de zwarte schapen. Wat de rechtbank toen deed was geen rechtspraak maar de schade voor de hogere officieren onder controle houden. 

Nog stommer, belachelijk zelfs is beweren dat de Amnestiewet van 1993 de beschuldigden beschermt. Die Amnestiewet is niet alleen ontoepasselijk verklaard door de Interamerikaanse Rechtbank voor Mensenrechten, maar, zelfs als men die geldig blijft beschouwen,is de wet niet geldig voor misdaden bedreven na 1 juni 1989. Het Hoger Gerechtshof, toen samengesteld door magistraten die alles behalve progressief waren,  heeft immers in het jaar 2000 bepaald dat geen enkele regering zich zelf amnestie kan verlenen. Dus alles bedreven door de staat of zijn functionarissen onder de regering van Alfredo Cristiani valt niet onder de Amnestiewet. De moord op de jezuïeten is gebeurd tijdens de regering (en met medeweten??) van Alfredo Cristiani.

Tenslotte is er geen enkele garantie dat men in El Salvador recht zal doen gelden in dit geval. Integendeel: het feit dat men in februari jongstleden slechts vier militairen en bovendien van de minder hoge rang, heeft gevangen genomen laat verstaan dat men niet aktief bezig is om de hogere leiding die de beslissing nam om die misdaad te plegen, op te sporen. Hier schiet ook de politie tekort, maar die voert alleen het bevel uit van de Uitvoerende macht. Het Openbaar Ministerie, is niet alleen in diskrediet omwille van het niveau van de straffeloosheid –je mag het ook ondoeltreffendheid noemen- bij gewone misdaden, maar ook door het gebrek aan belangstelling tot historische opheldering en haar passiviteit tegenover oorlogsmisdaden, zoals het geval van El Mozote waar de Interamerikaanse Rechtbank uitdrukkelijk orders gaf tot onderzoek. Welke rechter tenslotte zou bereid zijn om in El Salvador het geval van de jezuïeten te heropenen na een duidelijke politieke boodschap met een negatieve beslissing van het Hoger Gerechtshof?

De besluiteloosheid van het Hoger Gerechtshof heeft als basis een politiek dilemma: de uitlevering goedkeuren is in feite de mislukking van de salvadoraanse rechtspraak erkennen. Maar vooral zou het betekenen dat alle mooie verhalen over de succesvolle overgang na de oorlog naar een demokratisch regime ontmaskerd worden. Het Hoger Gerechtshof zelf heeft zich gedurende 20 jaar verscholen om een regime te beschermen dat zich zelf niet in de spiegel van de geschiedenis wil zien. De opperrechters verzetten zich tegen de reïntegratie van gewone criminelen die uit de marginalisering gegroeid zijn, maar ze verdedigen het stilzwijgen en het geforceerde samen verder gaan van de criminelen in uniform – om het even van welke kant of van welke rang – die met politieke bedoelingen misbruik gemaakt hebben van hun macht.

Wat wel verontrustend is, is het feit dat de regering, in handen van het linkse FMLN, de politieke oppositie partijen heeft samen geroepen om ze gerust te stellen na de aanhouding van de vier militairen. Diezelfde regering die nu verholen boodschappen stuurt tegen de definitieve annulering door het Grondwettelijk Hof van de Amnestiewet. De gezamenlijke belangen van de politiekers die de oorlog voerden en nu hun zonden willen verbergen, kan nooit belangrijker zijn dan de vraag naar de waarheid en gerechtigheid van de slachtoffers. 

Laat ons hopen dat het Hoger Gerechtshof de moed heeft om te breken met de traditionele onderworpenheid aan de belangen van de politiek en aan de kultuur van schrik. Laat ons hopen dat hun beslissing afrekent met de gedachte dat in El Salvador de slachtoffers van zware schendingen van de Mensenrechten nooit gerechtigheid zullen kennen.

Zeker weten dat een JA tegen de uitlevering een onzekere toekomst met zich mee kan brengen. Niet het toverdoosje van een nieuw gewapend conflict zoals de militairen sluiks proberen te verkondigen. De salvadoranen van vandaag leven niet in de oorlog van hun ouders. De onzekerheid over wat er na een eventueel JA zou kunnen gebeuren is eerder een zaadje. Een kiem van een land dat zich gesteund weet door een rechtspraak in Spanje om haar eigen beperkingen te erkennen en dat zich eigen regels voor een rechtspraak kan inbeelden, bekwaam om in de toekomst misdaden op te klaren en slachtoffers in ere te herstellen, zoals de Vredesakkoorden bepalen. Nu zeggen dat de oorlog afgelopen is, dat de deur naar het verleden gesloten is, is zoveel als de Vredesakkoorden verwerpen, want die willen vrede zonder straffeloosheid.

Blijkbaar heeft het Hoger Gerechtshof al een beslissing genomen. Wat daarvan naar buiten zijpelt is verontrustend. Zij die niet van plan zijn om het hoofd te bieden aan het verleden, blijken een nieuwe strijd te hebben gewonnen. Nog meer hopeloos is het feit dat het Hoger Gerechtshof niet heeft willen of kunnen zeggen wie de opperrechters waren die, volgens Belarmino Jaime, ex president van het Hoger Gerechtshof, vier jaar geleden samen kwamen met de advokaten van de beschuldigde militairen om hen raad te geven in hun strijd tegen de uitlevering. Daarom is het belangrijk om nu te spreken:

Het Hoger Gerechtshof moet de uitlevering aan Spanje van de beschuldigden van de moord op de jezuïeten goedkeuren. Gezien dat noch de politieke elite van El Salvador, noch het gerecht de zaak wil onderzoeken of veroordelen, zou een weigering tot uitlevering betekenen dat El Salvador de deur sluit voor anderen om te doen wat gedaan moet worden. Heren magistraten, het zou een simpel feit van verduiken van de waarheid zijn, ook al zetten jullie er het masker van voorzichtigheid of souvereiniteit op.

Tot zo ver dat mooie en verhelderende artikel, met hier en daar een kleine toevoeging van onze kant.

 

Of er ook een blog komt tijdens de vakantie weten we niet. Maar dat zien jullie dan eventueel wel.

Groetjes van

Rosa (Guadalupe) en Willibrord (Guillermo)